رفع شوری خاک

رفع شوری خاک

شوری خاک (EC) 

به میزان نمک موجود در خاک اشاره دارد و می توان با اندازه گیری قابلیت هدایت الکتریکی (EC) آن را برآورد کرد. مشکلات شوری بیشتر در مناطق خشک و نیمه خشک وجود دارد اما مناطق تحت تأثیر نمک نیز در آب و هوای نیمه مرطوب و مرطوب بخصوص در مناطق ساحلی مشاهده می شوند. همچنین در مناطقی که از آبهای زیرزمینی با میزان نمک بالا برای آبیاری استفاده می شود، یک مشکل جدی برای خاک به حساب می آید.

چگونگی تاثیر شوری خاک بر رشد گیاهان

این عامل می تواند به صورت مستقیم یا غیر مستقیم بر رشد گیاهان تاثیرگذار باشد:

اثرات مسقیم  بر رشد گیاهان:

  • کاهش جذب آب توسط ریشه از خاک: غلظت بالای نمک باعث ایجاد پتانسیل اسمزی بالای در محلول منطقه ریزوسفری گیاه می شود، بنابراین گیاه مجبور است از انرژی بیشتری برای جذب آب استفاده کند.

در شرایط شوری شدید، گیاهان، حتی در صورت اشباع شدن منطقه اطراف ریشه، قادر به جذب آب نمی باشند و پژمرده می گردند.

  • سمیت خاص برخی یون ها رخ می دهد (مانند سدیم، کلرید، بو)

اثرات غیر مستقیم بر رشد گیاهان:

تداخل در جذب مواد مغذی ضروری: عدم تعادل در محتوای نمکی منجر به رقابت بین عناصر می شود. به این شرایط “آنتاگونیسم” گفته می شود، یعنی جذب بیش از حد یک یون جذب یون دیگر را محدود می کند. به عنوان مثال، مصرف بیش از حد کلرید، جذب نیترات را کاهش می دهد، مصرف بیش از حد فسفر، جذب منگنز را کاهش می دهد.

اثر سدیم بر ساختار خاک: در مناطقی با شوری بالا، سدیم جایگزین کلسیم و منیزیم جذب شده در سطح ذرات رس می شود، و خاک تمایل به پراکندگی یا اصطلاحا دیسپرس شدن دارد و نفوذپذیری آن به طرز چشمگیری کاهش می یابد، بنابراین ظرفیت نفوذ آب نیز کاهش می یابد. این خاک ها زمانی که خشک می شوند و تمایل به ترک خوردگی دارد و این ممکن است به ریشه آسیب وارد کند.

عوامل تاثیر گذار بر شوری خاک:

عوامل متعددی وجود دارد که در بر میزان شوری خاک تاثیر گذار است که در ادامه به شرح آن می پردازیم.

۱ : نوع آبیاری

املاح و میزان نمک موجود در آب تاثیر مستقیمی بر شوری خاک خواهد داشت به همین دلیل باید همیشه میزان مواد و عناصر موجود در آب مورد بررسی قرار گیرد.

۲ : نوع کود دهی

برخی از کود ها خود میزان قابل توجهی نمک دارند که بر شوری خاک تاثیر می گذارد، کود هایی مانند سولفات آمونیوم که باید از استفاده بیش از اندازه آن اجتناب نمود.

۳ : سیستم آبیاری اصولی

همانطور که اشاره شد نوع آبیاری و میزان آن در شوری خاک تاثیر گذار خواهد بود. در روش آبیاری قطره ای مقدار آب و نمک حرکت جانبی دارد و کمتر در خاک تاثیر خواهد گذاشت.

۴ : ویژگی های زمین های کشاورزی

همیشه توصیه می شود زمین را قبل از کاشت به لحاظ شخم و زهکشی اصولی آماده کنید،زهکشی ضعیف خود موجب شوری خاک خواهد شد،که در چنین شرایطی خاک بستر رشد هیچ محصولی نخواهد شد.

۵ : تبخیر شدید

زمانی که به دلیل گرمای بیش از اندازه، آب و رطوبت تبخیر می شود تجمع املاح نیز بیشتر می شود و قسمت های سطحی خاک شور شده و تا زمانی که آبیاری عمیق اتفاق نیفتد شوری خاک از بین نخواهد رفت.

۶ : بالا آمدن سطح آب های زیر زمینی

زمانی که سطح آبهای زیر زمین بالا آمده و در چنین شرایطی املاح موجود در آن نیز به طور مستقیم همراه با آب به خاک وارد می شود.

۷ : انتقال نمک به وسیله باد

زمین هایی که در نزدیکی دریا ها می باشند به دلیل وزش باد، نمک های موجود در دریا سمت ساحل آمده و به مناطق مجاور انتقال پیدا می کند.

۸ : ریزش باران های شور

این اتفاق معمولا در مجاورت مناطق صنعتی اتفاق می افتد.

۹ : انتقال املاح

با انتقال املاح محلول در آب از اراضی مرتفع به مناطق پایین دست، سبب شوری خاک می گردد.

 

نحوه رفع شوری خاک

  • استفاده از کودهای ارگانیک و شیمیایی:  از جمله کودها و محلول هایی که می توان برای رفع شوری خاک به کار برد گوگرد ارگانیک، کودهای هیومیک اسید می باشد.
  • کنترل و برنامه ریزی صحیح آبیاری: استفاده از سیستم آبیاری مناسب و نوین مانند قطره ای، پایین آوردن میزان تبخیر از روی خاک، عدم آبیاری بیش از حد و بی رویه و کم کردن فاصله بین دو آبیاری از روش های مناسب برای این کار است.
  • افزایش مواد آلی مناسب در خاک: مواد آلی میزان نمک موجود در خاک را کم می کنند. برای اینکار علاوه بر اضافه کردن کودهای حاوی این مواد، می توان گیاهانی مانند شبدر را در زمین کشت کرد.
  • آبشویی خاک: علاوه بر آبیاری مناسب، می توان با آبشویی صحیح، نمک اضافی در زمین کشاورزی را از بین برد و از میزان شوری آن کاست.
  • زهکشی خاک: زهکشی خاک، به خصوص زهکشی های عمیق باعث می شود تجمع نمک در لایه های بالایی و میانی خاک از بین برود.
  • اضافه کردن ژیپس به خاک: ژیپس، کربنات ها و بی کربنات سدیم را به سولفات تبدیل می کند و از میزان شوری کم می کند. برای اینکار خاک باید مرطوب باشد.

خاک های شور

در اینگونه خاکها نمک موجود در حدی است که رشد اغلب گیاهان به مخاطره می افتد. مقـدار هدایت الکتریکی E.C خاکهای شور از 4 بیشتر و درصد سديم قابل تعويض آن (ESP) کمتر از ۱۵ درصد و pH آن نیز معمولا از 5/8 کمتر می باشد.

خاک های قلیایی

در اینگونه خاکها سدیم قابل تعويض خیلی زیاد و بر عکس نمک محلول آن کم می باشد. هدایت الکتریکی (E.C) خاکهای قلیایی کمتر از 4 و سدیم قابل تعويض 5/8  آن بیشتر از ۱۵ درصد است. مقدار pH در این خاکها بیشتر از 5/8 است حتی می تواند تا ۱۰ هم برسد.

خاک های شور و قلیایی

در خاک های شور و قليایی مقدار سدیم قابل تعویض زیاد می باشد. در این گونه از خاک ها E.C بیشتر از 4 و (ESP) آنها نیز بالاتر از ۱۵ درصد است. مقدار pH در این خاکها بالای 5/8 است.

اصلاح خاک های شور و قلیایی و سدیمی:

 

اصلاح خاک های شور

یکی از روش های اصلاح خاکهای شور جمع آوری و انتقال املاح از سطح خاک است. میزان املاح موجود در خاکهای شور را معمولا می توان از طریق شستشوی با آب کاهش داد. قبل از اقدام به شستشو باید وضعيث زهکشی خاک را مناسب کرد.در صورتیکه وضعیت زهکشی خاک مناسب نباشد باید نسبت به احداث زهکشهای مصنوعی اقدام نمود.

اصلاح خاکهای سدیمی

افزودن گـچ و شستشوی خاک یکی از راههای اصلاح خاک های سدیمی است. افزودن اسید سولفوریک یا گوگرد نیز از راه های اصلاح این خاکها به شمار می رود. شستشوی خاکهای سدیمی با آب تنها بخصوص اگر آب شستشو کم نمک باشد نه تنها سبب اصلاح آنها نمی گردد بلکه باعث بدتر شدن حالت فیزیکی آنها نیز می شود.

اصلاح خاکهای شور – سدیمی

شستشوی این خاکها با آب تنها ممکن است سبب بدتر شدن وضع و تبدیل آنها به خاک سدیمی شود. لذا روش اصلاح این خاكها همان افزودن گچ ، گوگرد یا اسيدسولفوریک و سپس شستشوی آنها با آب می باشد. یکبار دیگر یاد آور می شود که قبل از اقدام به شستشوی خاک باید ترتیبی برای زهکشی خاک و خروج آبهای اضافی داده شود.

نوشتهٔ پیشین
اجزای تشکیل دهنده خاک
نوشتهٔ بعدی
مراحل انجام آزمون شیمیایی خاک

با ما درتماس باشید

744 0100 0917

اگر در ارتباط با کودهای شیمیایی نیاز به مشاوره داشتید میتوانید شماره همراه خود رار وارد کنید تا مشاورین ما با شما تماس بگیرند.

این فیلد را پر کنید
مطالب مفید
error: Content is protected !!