اجزای تشکیل دهنده خاک

مثلث-بافت-خاک

اجزای تشکیل‌دهنده خاک

خاک ترکیبی از مواد معدنی و آلی به همراه هوا و آب می باشد. مواد معدنی موجود در خاک، منبع تأمین مواد غذایی برای گیاهان هستند و در شکل‌گیری خاک نقش دارند، مواد آلی نیز بخشی از مواد غذایی مورد نیاز گیاهان را تأمین می‌کنند و از طرفی مواد آلی بر میزان توانایی گیاهان در استفاده از مواد معدنی، آب‌ وهوا تأثیرگذار می باشند.

الف) اجزای معدنی خاک

اجزای معدنی خاک، از هوازدگی سنگ‌های مادری یا حل شدن مواد موجود در این سنگ‌ها به دست می‌آیند و حدود ۴۵ درصد از حجم خاک را تشکیل می‌دهند.

ب) اجزای آلی خاک

اجزای آلی خاک از مواد گیاهی و حیوانی، پس از پوسیدن آن‌ها حاصل می‌شوند و در بهترین شرایط، حدود ۵ درصد از حجم خاک را تشکیل می‌دهند.

ج) هوا و آب

هوا و آب در فضاهای خالی بین مواد معدنی جامد و همچنین ذرات آلی خاک حرکت می‌کنند و حدود ۵۰ درصد از حجم خاک را تشکیل می‌دهند.

بافت خاک

بافت خاک تعیین کننده درصد اجزای تشکیل دهنده بخش معدنی خاک یعنی شن، سیلت و رس می باشد که با توجه به درصد هر جزء، کلاس بافتی خاک مشخص می شود. در واقع بافت خاک شاخصی برای تعیین محتوای نسبی ذرات معدنی تشکیل دهنده خاک می باشد.

بنابراین با اندازه گیری ۳ جزء اصلی خاک ( شن -سیلت و رس) می توان به نوع بافت خاک پی برد.

اجزاء معدنی خاک :

اجزاء معدنی خاک از ذراتی با قطر کمتر از ۲ میلیمتر تشکیل شده اند. هرچه مقدار ذرات درشتر از ۲ میلیمتر (سنگریزه ، خرده سنگ ، سنگ و تخته سنگ) در خاک زیادتر باشند ، کیفیت خاک نامطلوبتر خواهد بود.

هرگاه مقدار ذرات درشت در حدی باشد که موجب اختلال در فعالیتهای زراعی گردد، آن خاک جزء خاک های زراعی شمرده نمی شود. البته مفهوم ایجاد اختلال نسبی است.

ذرات معدنی خاک را بر اساس اندازه تقسیم بندی می نمایند:

۱)رس (Clay):

ذراتی از خاک را رس گویند که ابعاد آنها کوچکتر از ۰٫۰۰۲ میلیمتر باشد. سطح رس به علت کوچکی ذرات آن بسیار زیاد و در نتیجه قدرت جذب سطحی و پتانسیل ماتریک این ذرات برای آب زیاد است.

ذرات رس دارای بار الکتریکی منفی می باشند و سهم مهمی در ظریفیت تبادل کاتیونی (CEC) خاک دارند. رس در چسبندگی ذرات خاک به همدیگر اهمیت داشته و ثبات ساختمانی خاک را باعث می گردد. خاکهایی را که بیش از ۲۵ درصد رس داشته باشند در اثر رطوبت چسبنده می شوند.

خاکهائی که رس زیادی داشته باشند ، مقاومت زیادی در برابر تغییر شکل نشان داده و کار در آنها به نیروی زیادی نیاز دارد. بهمین جهت زارعین این خاکها را سنگین می نامند. خاک های رسی نفوذپذیری کمی دربرابر آب و هوا دارند زیرا خلل و فرج موجود در خاکهای رسی بسیار باریک می باشند ، ولی کل حجم خلل و فرج آنها زیاد است.

خاک های رسی در اثر خشک شدن انقباض و در اثر مرطوب شدن انبساط زیادی پیدا می کنند. انبساط خاکهای رسی موجب بسته شدن مجاری شده و نفوذ آب و هوا را با مشکل روبرو می سازد و انقباض آنها موجب ترک خوردن خاک می گردد.

۲)سیلت (Silt):

ذراتی از خاک را سیلت گویند که قطر آنها بین ۰٫۰۰۲ تا ۰٫۰۵ میلیمتر باشد. از آنجا که خصوصیات ذرات خاک به اندازه ذرات بستگی دارد، پس سیلت خصوصیاتی مابین رس و شن دارد.

۳)شن (Sand):

ذراتی از خاک را شن گویند که ابعاد آن بین ۰٫۰۵ تا ۲ میلیمتر باشد. ذرات بین ۰٫۲ تا ۲ میلیمتر را شن درشت و ذرات بین ۰٫۰۵ تا ۰٫۲ میلیمتر را شن ریز گویند. شن ظرفیت نگهداری آب کمی دارد. خاکهایی که بیش از ۷۰ درصد شن داشته باشند خشک هستند، زیرا آب کمی ذخیره می کنند.

به همین جهت فواصل آبیاری این خاکها را می بایستی کوتاه گرفت. بهم چسبیدگی ذرات شن بسیار کم است و کار در آن به نیروی کمی نیاز دارد. زارعین به خاکهای شنی خاک سبک می گویند.

کل حجم فضای موجود در خاکهای شنی کم است ، اما مجاری خاک درشت بوده و آب به سهولت از آنها عبور می نماید. خاکهای شنی بسهولت شسته می شوند، فاقد ثبات ساختمانی هستند و در اثر خشک و تر شدن تغییر حجم زیادی پیدا نمی کنند.

بسیاری از محصولات در خاکهائی که از درصد تقریباً مساوی رس ، شن و سیلت تشکیل شده اند رشد خوبی دارند. البته اندازه ذرات تشکیل دهنده خاک در محدوده هر یک از گروه های رس، سیلت و شن عامل مهمی در تعیین کیفیت خاک است.

میزان اسیدیته خاک (pH)

استاندارد اندازه‌گیری اسیدیته در خاکpH  نامیده می شود، مقیاس pH از ۱ برای خاک‌های کاملاً اسیدی تا ۱۴ برای خاک‌های کاملاً قلیایی گسترده است و pH 7، نشان‌دهنده وضعیت خنثی در خاک ها می باشد. با وجود مقیاس ۱ تا ۱۴ برای pH، به‌ندرت pH خاک از محدوده ۴ تا ۸ خارج می‌شودpH  خاک در پرورش گیاهان بسیار مهم می باشد، زیرا بر عملکرد میکروارگانیسم‌های خاک مؤثر است و همچنین در جذب مواد غذایی توسط ریشه گیاهان تأثیرگذار است.

در مناطق پرباران، معمولاً خاک اسیدی است. همچنین مناطق دارای مواد آلی زیاد مثل خاک‌های باغچه به‌ مرور اسیدی می‌شوند، چون تجزیه مواد آلی خاک باعث تولید اسید می‌شود، البته خوشبختانه اکثر گیاهان باغی در خاک‌های کمی اسیدی با pH حدود ۶.۵ عملکرد بهتری دارند، زیرا در این pH مواد معدنی بیشترین حلالیت را دارند و مواد غذایی به‌راحتی در دسترس گیاهان قرار می‌گیرند.

اصلاح اسیدیته (pH) خاک

اگر نتایج آزمایش خاک یا عملکرد گیاهان شما، نشان‌دهنده وضعیت بیش‌ازحد اسیدی خاک است، بهترین راه استفاده از آهک برای بالابردن pH خاک می باشد، البته، میزان آهکی که استفاده می‌کنید علاوه بر اینکه به میزان اسیدی بودن خاک بستگی دارد، به ساختار خاک شما هم وابسته است. به همین خاطر برای اصلاح pH خاک، بهتر است این کار را به‌تدریج و طی دو یا چند سال انجام دهید.

همچنین برای کاهش pH خاک (اسیدی‌تر کردن خاک) به میزان ۱ واحد، با استفاده از گوگرد می‌توانید این کار را به‌تدریج انجام دهید.

بهبود خاک و نگهداری از آن

شما به‌راحتی می‌توانید برای کشت و کار خود، خاک بهتری درست کرده و از آن نگهداری کنید. اصلاح خاک با بهبود ساختمان و بافت خاک و افزایش مواد غذایی موجود در خاک، برای رشد و سلامت گیاهان همراه خواهد بود. بهبود خاک گیاهان را قادر می‌سازد تا سیستم ریشه‌ای خوبی را تولید کنند و بنابراین حتی در شرایط نامساعد مثل بارندگی نامطلوب، گیاهان به‌خوبی رشد خواهند کرد. همچنین بهترشدن خاک باعث می‌شود گیاهان توانایی مقاومت بیشتری در برابر بیماری‌ها داشته باشند.

اصلاح خاک‌های شنی

اگر خاک شما شنی است، می‌توانید برای بهبود بافت خاک، کود خشک، خاک مناسب یا مواد آلی به آن اضافه کنید. اگر قرار است از کود تازه استفاده کنید باید کود را قبل از افزودن به خاک به‌صورت کاملا پوسیده درآورید، زیرا کود تازه، می‌تواند باعث سوزاندن گیاه شود و نمی‌توان به طور مستقیم از آن استفاده نمود.

اصلاح خاک‌های رسی

اگر خاک شما رسی است، می‌توانید با افزودن شن و کمپوست، بافت و ساختمان خاک را بهبود ببخشید. شن و ماسه با افزایش منافذ در خاک‌های رسی و بهبود زهکش خاک، باعث افزایش گردش هوا و آب و در نتیجه بهبود بافت خاک می‌شوند.

اصلاح و حفظ کیفیت خاک‌های لومی

اگر زمین شما به طور خدادادی دارای ساختمان لومی باکیفیت است و یا اگر خودتان با اصلاح خاک توانسته‌اید یک خاک لومی سالم ایجاد کنید، باید قدر این زمین با برکت را بدانید و کارهایی انجام دهید تا کیفیت خاک را به همین شکل حفظ کنید.

اصلاح خاک‌های رسی
نوشتهٔ پیشین
دستاوردی نوین از مجموعه کارخانجات آوند شیمی نانو اکسون
نوشتهٔ بعدی
رفع شوری خاک

با ما درتماس باشید

744 0100 0917

اگر در ارتباط با کودهای شیمیایی نیاز به مشاوره داشتید میتوانید شماره همراه خود رار وارد کنید تا مشاورین ما با شما تماس بگیرند.

این فیلد را پر کنید
مطالب مفید
error: Content is protected !!